Giải thích Libertango

Piazzolla thu âm Libertango tại Milan năm 1974. Đây là ý nghĩa của tựa đề, cách nó được xây dựng, vì sao nó chiếm lĩnh, và điều gì khiến nó khó chơi hay.

Milan, 1974

Piazzolla khi đó 53 tuổi, đang hồi phục sau cơn đau tim năm 1973, và đã chuyển đến Ý một phần vì sức khỏe, một phần vì Argentina đã trở nên mệt mỏi theo mọi nghĩa. Ông thu âm album Libertango tại Milan năm 1974 với các nhạc công phòng thu người Ý, do Aldo Pagani sản xuất, và nó không giống mấy với các đĩa nhạc của nhóm ngũ tấu cùng thời. Có bass điện, trống, organ và nhiều lớp đàn dây trong đó. Không thể nhầm lẫn, đây là một đĩa nhạc phòng thu châu Âu thập niên 1970.

Tựa đề kết hợp libertad và tango, và thường được hiểu là một tuyên ngôn độc lập: khỏi giới tango truyền thống vốn đã dành hai mươi năm bảo ông sai, và khỏi chính Argentina trong giai đoạn đất nước đang trượt dần đến cuộc đảo chính năm 1976. Ông không viết tuyên ngôn nào về điều đó. Ông viết một đoạn riff.

Bản nhạc thực sự được làm từ gì

Về cấu trúc, nó gần như tối giản. Một ostinato dài một ô nhịp ở giọng A thứ, được nhấn theo nhóm 3-3-2, lặp lại gần như không ngắt quãng suốt cả bản nhạc. Phía trên, một giai điệu bằng những nốt dài đi vào, leo lên và lặp lại ở các âm vực cao hơn trong khi kết cấu bên dưới dày dần. Không có phần phát triển, gần như không chuyển giọng, và không có tương phản thực sự. Nó to hơn, dày hơn rồi dừng lại.

Đó chính là lý do nó hiệu quả. Ostinato mang tính thể chất — nó khiến người ta lắc lư đầu trước cả khi họ quyết định có thích bản nhạc hay không — và giai điệu có quãng rộng, đủ chậm để hát lên trên sự cuồn cuộn bên dưới. Có thể nói đây là tác phẩm hiệu quả nhất Piazzolla từng viết: mọi thứ làm nên phong cách dễ nhận ra của ông, và không có gì khiến nó trở nên khó nghe.

Cũng nên nói rằng hòa âm chỉ phức tạp hơn hình thức một chút. Bass đi qua một vòng hợp âm thứ ngắn rồi quay lại; không có chuyển giọng và không có hợp âm bất ngờ nào trong cả bản nhạc. Piazzolla có thể viết hòa âm dày đặc khi ông muốn, và ở đây ông đơn giản là không chọn làm vậy, đó là một quyết định sáng tác chứ không phải một sơ suất.

Nó đã vượt ra ngoài như thế nào

Bản nhạc trở thành một tác phẩm kinh điển nhờ các bản cover chứ không phải nhờ bản gốc. Cú hích lớn nhất đến vào năm 1981, khi Grace Jones phát hành I've Seen That Face Before (Libertango) trong album Nightclubbing, đặt lời mới và bản phối pha chút dub lên đoạn riff của Piazzolla. Điều đó đưa giai điệu đến với một lượng khán giả không hề biết ai đã viết nó.

Sau đó nó lan khắp nơi: album năm 1997 Soul of the Tango của Yo-Yo Ma, trường phái đàn dây khuếch đại kiểu Bond và Vanessa-Mae, vô số lần xuất hiện trong phim và quảng cáo, các bài thi trượt băng nghệ thuật, và — phiên bản mà phần lớn mọi người giờ đã nghe mà không biết tên — bản phối xuất hiện trong bộ phim năm 1995 Whisper of the Heart của Studio Ghibli. Ngày nay nó là tiết mục quen thuộc cho mọi nhạc cụ tồn tại, kể cả một số nhạc cụ không nên thử.

Vì sao nó khó hơn vẻ ngoài

Trên giấy, Libertango là bốn hợp âm và một đoạn riff, đó là lý do mọi nhóm nhạc nghiệp dư đều đưa nó vào chương trình và vì sao nhiều màn trình diễn đến vậy nghe tẻ nhạt. Mọi khó khăn đều nằm ở khâu thể hiện.

Thứ nhất, ostinato phải vừa đều như máy đếm nhịp vừa dữ dội về tiết tấu cùng một lúc. Chệch một chút là bản nhạc chùng xuống; lịch sự một chút là nó thôi là tango. Thứ hai, giai điệu phải chống lại ostinato thay vì trôi nổi trên nó — nó nên giống như ai đó đang nói át tiếng một cỗ máy, vào muộn ở vài chỗ và cắt ngắn ở những chỗ khác. Thứ ba, vì chất liệu được viết không bao giờ thay đổi, toàn bộ hình dáng của màn trình diễn là trách nhiệm của người chơi: âm vực, mật độ, cường độ và một cao trào thực sự. Nếu một nhóm chỉ chơi các nốt từ đầu đến cuối, bản nhạc sẽ lặp đi lặp lại, và khán giả nói đúng.

Cái bẫy còn lại là tốc độ. Nó thường bị chơi quá nhanh, biến ostinato thành một vệt mờ và lấy mất khoảng không mà giai điệu cần để nghiêng mình. Nhịp độ của chính Piazzolla kiên nhẫn hơn phần lớn các bản cover.

Cuối cùng, đoạn kết là một sự phán đoán. Bản gốc phòng thu nhỏ dần rồi tắt; một màn trình diễn trực tiếp thì không thể. Phần lớn các nhóm dừng bặt trên ostinato, đó là giải pháp gọn gàng nhất, và một số thêm ritardando, điều thường nghe như đang xin lỗi sau bốn phút máy móc.

Hai nhạc cụ, một đoạn riff

Nó rút gọn rất tốt. Ostinato sống tự nhiên trong cây double bass, nhạc cụ có thể cho nó sức nặng và cạnh sắc mang tính gõ mà không bass bàn phím nào sánh được, để accordion gánh giai điệu và thêm phần hòa âm bên trong. Sự phân chia đó gần với cách chia việc ban đầu giữa bass, guitar và bandoneon, và là phiên bản chúng tôi chơi thường xuyên nhất tại các sự kiện ở Singapore — thường là bản nhạc khiến một khán phòng đang ồn ào phải im lặng.

Nếu bạn đang học bản này, hãy bắt đầu chỉ với ostinato ở nửa nhịp độ với máy đếm nhịp và làm cho các dấu nhấn 3-3-2 thật dữ dội và giống hệt nhau ở mỗi ô nhịp. Giai điệu là phần dễ. Đoạn riff mới là bản nhạc.

Câu hỏi thường gặp