Chăm sóc đàn contrabass ở vùng nhiệt đới

Mối nối bị bung, gỗ phồng, dây đàn ăn mòn và cú sốc điều hòa đứng sau phần lớn những chuyện đó. Cách giữ đàn contrabass ổn định trong khí hậu nhiệt đới ẩm.

Độ ẩm làm gì với một chiếc hộp gỗ được dán keo

Contrabass là gỗ chạm mỏng được giữ với nhau bằng keo da động vật, và gỗ co giãn theo độ ẩm. Gỗ vân sam và gỗ thích phồng ngang thớ khi hút nước và co lại khi khô, và vì mặt trước và mặt sau có thớ gỗ chạy theo hướng khác với vách hông, các mặt đàn và vách hông giằng co nhau mỗi khi điều kiện thay đổi. Các mối nối phải chịu lực căng đó.

Độ ẩm cao ổn định không phải kẻ thù chính. Nhạc cụ đã sống ở Đông Nam Á từ rất lâu. Thứ gây hại là sự thay đổi, cụ thể là thay đổi nhanh. Một cây contrabass đi từ phòng tập điều hòa 24 độ ra ngoài trời 32 độ với không khí nặng ẩm, hoặc ngược lại, đang bắt các mối keo hấp thụ một sự thay đổi kích thước lớn chỉ trong vài phút.

Keo da động vật được thiết kế để hỏng trước gỗ. Đó là một tính năng: mối nối bị bung là sửa rẻ, còn mặt đàn bị nứt là sửa đắt. Vì vậy một mối nối bị bung chính là nhạc cụ đang tự bảo vệ, và phản ứng đúng là mang đi dán lại chứ không phải cảm thấy có điều gì khủng khiếp vừa xảy ra.

Vấn đề điều hòa

Phần lớn hư hại nhạc cụ ở một thành phố nhiệt đới xảy ra ở ranh giới giữa không khí có điều hòa và không có điều hòa. Điều hòa không chỉ làm mát, nó còn hút ẩm mạnh, và một căn phòng giữ ở 22 độ có thể có độ ẩm tương đối dưới 50 phần trăm trong khi hành lang bên ngoài trên 80. Mang nhạc cụ qua ranh giới đó nhiều lần trong ngày là điều gây căng thẳng nhất bạn có thể làm với nó.

Cách khắc phục thực tế là làm chậm quá trình chuyển đổi. Để contrabass trong túi hoặc áo đàn hai mươi đến ba mươi phút sau khi đến nơi, và để hộp đàn làm vùng đệm trong lúc nhiệt độ cân bằng. Đừng mở ra ngay và bắt đầu chơi, và đừng để contrabass đứng ngay luồng gió trực tiếp của cửa gió điều hòa hay trước quạt.

Thủ phạm thường gặp khác là ô tô. Một cây contrabass để trong xe đỗ dưới nắng sẽ đạt nhiệt độ làm mềm keo và có thể làm lệch góc cần đàn. Nếu buộc phải chở contrabass bằng ô tô, đừng để nó lại trong xe.

Kiểm tra gì, và bao lâu một lần

Rà ngón tay quanh mép nơi mặt trước tiếp giáp vách hông, và cả quanh mép mặt sau. Một mối nối bị bung thường lộ ra qua cảm giác tay trước khi nhìn thấy được. Gõ nhẹ dọc theo các mép: mối nối kín nghe chắc, mối nối bung cho tiếng rè đục hoặc lạch cạch. Đặc biệt kiểm tra phần bụng dưới và bụng trên, vì đó là nơi co giãn nhiều nhất.

Lắng nghe những tiếng rè mới. Một tiếng rè xuất hiện đột ngột thường có nghĩa là mối nối bị bung, viền khảm bị lỏng, cần phím bị bong lên, hoặc một phụ kiện bị lỏng ra, và đáng để tìm ra thay vì cứ chơi tiếp. Nhìn ngựa đàn từ một bên: nếu nó bắt đầu nghiêng về phía cần phím — điều xảy ra khi việc lên dây kéo nó về phía trước qua nhiều tuần — hãy dựng thẳng nó hoặc nhờ người dựng thẳng trước khi nó bị cong vênh.

Kiểm tra cột hồn có đứng thẳng không khi nhìn qua lỗ chữ f, và kiểm tra mép cần phím xem có khe hở nào nơi keo đã bong không. Một lần kiểm tra hằng năm bởi thợ làm đàn là hợp lý với bất kỳ nhạc cụ nào bạn chơi thường xuyên, và hai lần một năm ở đây cũng không phải là quá nhiều.

Dây đàn, phụ kiện và kim loại

Không khí ẩm có muối ăn mòn dây đàn nhanh hơn khí hậu khô, và mồ hôi tay làm quá trình đó nhanh thêm. Lau dây và cần phím bằng khăn khô sau mỗi buổi chơi. Lớp quấn dây bị xỉn và nhám sẽ sai cao độ, và một sợi dây sai là sợi dây không thể chơi đúng cao độ dù tai bạn tốt đến đâu.

Bộ khóa lên dây thỉnh thoảng cần một giọt dầu nhẹ để không bị kẹt. Lông vĩ hút ẩm và chùng xuống trong điều kiện ẩm, nên một cây vĩ hôm qua ổn có thể hôm nay cần độ căng khác; luôn nới hẳn lông vĩ sau khi chơi, điều quan trọng ở đây hơn ở vùng ôn đới. Thay lông vĩ đến hạn thường xuyên hơn ở vùng nhiệt đới, và lông vĩ đã mềm oặt, không bám dây là dấu hiệu đã đến lúc thay.

Nhựa thông hoạt động khác đi trong cái nóng. Các loại nhựa thông mềm hơn trở nên dính nhớt và có thể để lại cặn dính trên dây và mặt đàn, rồi cặn đó bám bụi. Nhựa thông cứng hơn thường hợp với khí hậu nóng hơn.

Cất giữ, di chuyển và mức tối thiểu cần làm

Cất contrabass dựng đứng trên giá hoặc nằm nghiêng trong túi có đệm, tránh xa cửa sổ, tường ngoài và cửa gió. Đừng dựng nó vào tường nơi nó có thể trượt. Nếu căn phòng được hút ẩm mạnh, một hộp đàn hoặc áo đàn dày sẽ làm chậm sự trao đổi một cách hữu ích. Nếu căn phòng không có điều hòa, nhìn chung cũng ổn, miễn là không phải chỗ nắng chiếu vào.

Khi đi máy bay, hộp cứng là bắt buộc và ngay cả vậy nhạc cụ vẫn có rủi ro, chủ yếu do áp suất và nhiệt độ hơn là va đập. Nới dây một chút, bảo vệ ngựa đàn, và chấp nhận rằng phần lớn người chơi contrabass thường xuyên di chuyển giữ một cây đàn gỗ ép cho mục đích đó. Một cây contrabass gỗ ép thực sự chịu được khí hậu này và cách đối xử này tốt hơn cây gỗ chạm, đó là lý do rất nhiều người chơi chuyên nghiệp ở đây có một cây.

Không điều nào trong số này khó cả. Làm chậm các lần chuyển đổi, lau dây đàn, nới lông vĩ, kiểm tra các mối nối, và nhờ thợ làm đàn xem mỗi năm một lần. Nhạc cụ ở Singapore được đối xử như vậy sẽ bền mãi; những cây được cất trong phòng ngủ có điều hòa và mang ra ngoài trời nóng hai lần mỗi ngày thì không.

Câu hỏi thường gặp