Giải thích dịch giọng

Dịch giọng nghĩa là dời mọi nốt đi cùng một quãng để giai điệu giữ nguyên hình dạng ở một giọng mới. Cách làm theo quãng, theo bậc âm giai và theo khóa nhạc.

Điều gì giữ nguyên và điều gì thay đổi

Chơi Twinkle, Twinkle ở C trưởng và ba cao độ đầu là C, C, G. Chơi ở G trưởng thì chúng là G, G, D. Nốt khác nhau, nhưng khoảng cách từ nốt thứ nhất đến nốt thứ ba là quãng năm đúng trong cả hai trường hợp, và khoảng cách từ nốt thứ ba đến nốt thứ tư là một bậc đi lên trong cả hai trường hợp. Đó là điều dịch giọng giữ nguyên: mọi quãng giữa mọi cặp nốt.

Có một điều đáng nói rõ, vì nó khiến người mới bối rối: dịch giọng không giống với việc chơi cùng thế bấm ở chỗ cao hơn. Trên bàn phím piano, dời tay từ C sang F và chơi y hệt mẫu ngón tay không cho bạn giai điệu ở F trưởng. Nó cho ra một phiên bản méo mó, vì các phím đen nằm ở những vị trí khác. Dịch giọng là chuyện của quãng, không phải hình bàn tay.

Phương pháp theo quãng

Cách trực tiếp nhất là gọi tên quãng bạn đang dịch, rồi áp dụng nó cho từng nốt, giữ chính xác tính chất của quãng. Để dịch từ C trưởng lên E giáng trưởng, quãng là quãng ba thứ. Mọi C thành E giáng, mọi D thành F, mọi E thành G, mọi F thành A giáng, và cứ thế.

Lưu ý rằng điều này bao gồm cả tên chữ cái. Quãng ba thứ trên C là E giáng, không phải D thăng. Chữ cái phải tiến lên hai, từ C đến E, vì quãng ba luôn trải qua ba tên chữ cái tính cả hai đầu. Làm đúng điều này giúp bản nhạc được viết dễ đọc và đúng chính tả nhạc lý. Nếu bạn thấy mình viết G giáng trong một giọng có dấu thăng, phép tính chữ cái đã có gì đó sai.

Dấu hóa bất thường cũng được dịch giọng. Một nốt được nâng trong bản gốc vẫn là nốt được nâng so với giọng mới. Nếu ô nhịp bốn của bản gốc C trưởng có F thăng, tức bậc bốn được nâng, thì ở E giáng trưởng nó trở thành A bình, vì A bình là bậc bốn được nâng của E giáng. Hãy nghĩ về việc dấu hóa đó đang làm gì, không phải trông nó thế nào.

Phương pháp theo bậc âm giai, nhanh hơn trong thực tế

Làm từng nốt một thì chậm. Làm theo bậc âm giai nhanh hơn nhiều và là cách những người dịch giọng thành thạo thực sự làm. Đánh số các nốt của giọng gốc: ở C trưởng, C là một, D là hai, E là ba, F là bốn, G là năm, A là sáu, B là bảy. Giờ hãy đọc giai điệu như một chuỗi số. Twinkle trở thành một, một, năm, năm, sáu, sáu, năm.

Khi giai điệu đã là một chuỗi số, mọi giọng đều sẵn sàng ngay lập tức. Ở A trưởng, một là A, năm là E và sáu là F thăng, nên phần mở đầu là A, A, E, E, F thăng, F thăng, E. Bạn không còn đang dịch giọng nữa; bạn chỉ đơn giản chơi những gì mình đã hiểu.

Đây là phương pháp nên luyện, vì nó đồng thời cải thiện khả năng đọc nhạc, đôi tai và sự nắm bắt hòa âm của bạn. Hãy bắt đầu với những giai điệu dân gian bạn thuộc lòng, ở ba giọng, rồi cả mười hai giọng.

Dịch giọng trên nhạc cụ

Trên accordion, bàn phím piano tay phải hoạt động như mọi cây piano: các giọng khác nhau cho cảm giác khác nhau dưới tay. Bàn nút của bayan hoạt động khá khác. Vì các nút được bố trí thành những hàng quãng ba thứ, cùng một hình thế bấm cho ra cùng các quãng bắt đầu từ bất kỳ nút nào. Âm giai C trưởng và C thăng trưởng giống hệt nhau về mặt vật lý, chỉ dịch đi một nút. Vì vậy người chơi bayan dịch giọng dễ dàng một cách khác thường.

Tay trái Stradella cũng hào phóng tương tự. Vì các hàng bass chạy theo quãng năm, phần đệm bass và hợp âm là một hình bàn tay trượt nguyên khối quanh vòng quãng năm. Một mẫu chủ–át ở F nằm ở đúng vị trí tương đối như ở B, cách ba bước dọc theo hàng. Tay trái học dịch giọng gần như miễn phí.

Double bass nằm giữa hai loại. Các mẫu thế bấm ở những thế thấp lặp lại gọn gàng từ dây này sang dây khác, vì các dây được lên dây theo quãng bốn. Nhưng dịch giọng lên một bậc sẽ thay đổi những dây buông có sẵn, và dây buông thay đổi cả âm thanh lẫn độ chắc chắn của cao độ. Chuyển một đoạn từ E thứ sang F thứ có thể biến một bè thoải mái với hai dây buông thành một đoạn toàn nốt bấm cần chuyển thế. Đó là hệ quả âm nhạc, không chỉ là chuyện giấy tờ.

Nhạc cụ dịch giọng và vì sao double bass khác thường

Một số nhạc cụ được viết ở một giọng khác với giọng chúng phát ra. Clarinet B giáng đọc nốt C được viết sẽ phát ra B giáng, thấp hơn một quãng hai trưởng. Kèn horn F đọc nốt C được viết sẽ phát ra F, thấp hơn một quãng năm đúng. Người chơi đọc một đằng còn khán giả nghe một nẻo.

Double bass là nhạc cụ dịch giọng theo một cách lặng lẽ khiến người ta bất ngờ. Nó phát ra thấp hơn một quãng tám so với nốt được viết. Nốt E được viết trên dòng kẻ dưới cùng của khóa Fa phát ra nốt E thấp hơn một quãng tám. Quy ước này tồn tại để tránh một rừng dòng kẻ phụ dưới khuông nhạc, và nó có nghĩa là bass và cello có thể đọc cùng cao độ được viết mà phát ra cách nhau một quãng tám, đúng điều mà lối viết cho dàn nhạc thường mong muốn.

Dịch giọng khi đọc, tức đọc ở một giọng và chơi ở giọng khác ngay tại chỗ, là một kỹ năng riêng và thực sự hữu ích cho người đệm đàn, người chơi piano tập cho dàn hợp xướng và bất kỳ ai chơi cùng ca sĩ. Nó được dạy như mọi thứ khác: chậm rãi, với chất liệu dễ, mỗi lần một giọng. Chúng tôi luyện kỹ năng này từ khoảng Grade 4 trở đi với học viên tại A&G Academy ở Singapore, thường với các giai điệu thánh ca, vì chúng ngắn, quen thuộc và hòa âm đơn giản.

Câu hỏi thường gặp