Giải thích số chỉ nhịp

Hai con số sau khóa nhạc cho bạn biết mỗi ô nhịp có bao nhiêu phách và nốt nào được tính là một phách. Đây là cách đọc nhịp đơn, nhịp kép và nhịp lẻ.

Đọc hai con số

Sau khóa nhạc và hóa biểu là một cặp số, số này nằm trên số kia. Dù trông như vậy, chúng không phải phân số, và không ai nên đọc to chúng là ba phần tư. Chúng là hai thông tin riêng biệt.

Số dưới gọi tên một trường độ nốt bằng một mã đơn giản: 1 là nốt tròn, 2 là nốt trắng, 4 là nốt đen, 8 là nốt móc đơn, 16 là nốt móc kép. Số trên đếm bao nhiêu nốt như vậy vừa trong một ô nhịp. Vậy 3/4 nghĩa là ba nốt đen mỗi ô nhịp. 6/8 nghĩa là sáu nốt móc đơn mỗi ô nhịp. 2/2 nghĩa là hai nốt trắng.

Một ô nhịp là khoảng giữa hai vạch nhịp dọc. Mục đích của nó thuần túy là tổ chức nhịp mạch thành các nhóm lặp lại để mắt bạn và việc đếm luôn đồng bộ với âm nhạc. Phách đầu tiên của mỗi ô nhịp mang một trọng âm tự nhiên, và đó là phần lớn điều tạo nên tính cách của một loại nhịp.

Nhịp đơn: phách chia làm hai

Ở nhịp đơn, mỗi phách tự nhiên chia thành hai nửa. Các số chỉ nhịp thông dụng là 2/4, 3/4 và 4/4, lần lượt đếm là một-hai, một-hai-ba và một-hai-ba-bốn.

4/4 phổ biến đến mức thường được in thành chữ C, viết tắt của "common time" chứ không phải chữ "common" theo nghĩa thông thường như phần lớn học viên vẫn nghĩ; nó bắt nguồn từ một ký hiệu vòng tròn khuyết thời trung cổ. Chữ C có một vạch dọc xuyên qua là nhịp cắt, hay 2/2, nơi bạn cảm nhận hai phách chậm mỗi ô nhịp thay vì bốn phách nhanh. Các nốt trên trang giấy có thể trông giống hệt nhau; điều thay đổi là cách bạn đếm và, quan trọng hơn, cách bạn xử lý câu nhạc.

3/4 cho bạn valse, minuet và rất nhiều nhạc dân gian. 2/4 cho hành khúc, polka và nhịp mạch quen thuộc của tango. Đây không phải những cái hộp trung tính. Một ô nhịp ba có sẵn một sự đong đưa mà ô nhịp bốn không có.

Nhịp kép: phách chia làm ba

6/8 khiến người ta bối rối vì số trên gợi ý sáu phách, nhưng trong thực tế bạn gần như không bao giờ đếm sáu. Bạn đếm hai, mỗi phách chứa ba nốt móc đơn. Đó là nhịp kép: phách chia làm ba thay vì hai.

Các thành viên khác trong họ này là 9/8, cảm nhận như ba phách mỗi phách ba, và 12/8, cảm nhận như bốn phách mỗi phách ba. Một nhịp shuffle 12/8 là toàn bộ nền tảng tiết tấu của slow blues. Chất đong đưa mà người ta mô tả trong một điệu jig 6/8 đến trực tiếp từ cách chia ba đó.

Phép thử để phân định: hãy đếm bản nhạc ở đúng tốc độ. Nếu bạn đang đếm sáu trong một bản 6/8 nhanh, bạn đang đếm đơn vị chia phách, không phải phách. Ở bất kỳ nhịp độ thực tế nào, 6/8 có hai nhịp mạch còn 3/4 có ba, và dù cả hai ô nhịp đều chứa sáu nốt móc đơn, chúng nhóm chúng khác nhau và nghe chẳng giống nhau chút nào. Các nhà soạn nhạc từ Bernstein đến Piazzolla đã xây dựng cả sự nghiệp từ việc chuyển qua lại giữa hai loại này.

Nhịp lẻ và nhịp thay đổi

Một số dòng nhạc nhóm phách không đều. 5/4 được đếm là ba cộng hai hoặc hai cộng ba, và lựa chọn đó thay đổi mọi thứ: nhạc chủ đề Mission: Impossible và Take Five của Dave Brubeck đều ở nhịp năm nhưng cảm giác khá khác nhau. 7/8 thường là ba cộng hai cộng hai, hoặc một cách sắp xếp khác mà nhà soạn nhạc sẽ làm cho nghe ra được bằng trọng âm.

Nhạc dân gian Balkan sống trong những loại nhịp này tự nhiên như nhạc Vienna sống trong nhịp ba, và người chơi accordion chơi tiết mục Bulgaria hay Macedonia khá nhanh chóng thôi thấy 7/8 xa lạ. Bí quyết là thôi đếm từng nốt móc đơn và bắt đầu cảm nhận các nhóm không đều như những phách dài và ngắn: dài-ngắn-ngắn thay vì một-hai-ba-bốn-năm-sáu-bảy.

Nhịp cũng thay đổi giữa chừng bản nhạc. Stravinsky nổi tiếng với việc thay đổi gần như mỗi ô nhịp. Khi một số chỉ nhịp mới xuất hiện, nó có hiệu lực từ ô nhịp đó cho đến khi bị thay thế.

Nhịp trên nhạc cụ

Với người chơi accordion, nhịp là câu hỏi về bễ hơi trước khi là câu hỏi về đếm. Bễ hơi là cách bạn tạo cường độ và cách bạn phát âm, và một lần đổi chiều là một sự kiện mà người nghe nghe thấy dù bạn có chủ ý hay không. Hãy lên kế hoạch đổi chiều sao cho rơi vào đầu ô nhịp hoặc đầu câu nhạc, không bao giờ ở giữa một nốt ngân dài lẽ ra phải liền mạch. Trong một bản valse, tăng nhẹ áp lực bễ hơi ở phách một và nhẹ đi ở phách hai và ba sẽ giúp cảm giác khiêu vũ nhiều hơn bất cứ việc đếm chính xác nào.

Với người chơi double bass, nhịp được cảm nhận qua cánh tay phải. Trong walking jazz 4/4, vĩ hoặc ngón gảy đánh dấu bốn phách bằng nhau với trọng âm được đặt bằng độ dài chứ không phải âm lượng. Ở nhịp cắt, bạn kéo vĩ dài hơn, và ở 6/8 bạn định hình chùm ba sao cho nốt đầu mỗi nhóm ba mang trọng lượng.

Hãy tập với máy đếm nhịp đặt theo phách thay vì đơn vị chia phách, rồi đặt nó chỉ click ở phách một và xem bạn có giữ được một ô nhịp ba hoặc năm mà không bị trôi không. Điều đó khiến người ta khiêm tốn. Mọi lớp hòa tấu tại A&G Academy đều bắt đầu bằng một phiên bản nào đó của bài tập này, vì một căn phòng thống nhất được phách một nằm ở đâu có thể sống sót qua gần như mọi trục trặc khác.

Câu hỏi thường gặp