Cách chọn đàn contrabass

Chọn đàn contrabass nghĩa là quyết định ba điều: kích cỡ thân đàn, cách làm mặt trước và mặt sau, và ai sẽ cân chỉnh đàn. Hướng dẫn thực tế từ một người chơi chuyên nghiệp.

Ba phần tư là cỡ thông thường

Cách gọi cỡ double bass dễ gây hiểu lầm, vì các phân số không mô tả một phần của thứ gì cả. Bass 3/4 là nhạc cụ tiêu chuẩn cho người lớn và là cỡ mà hầu hết người chơi dàn nhạc và jazz sử dụng, với chiều dài dây khoảng 104 đến 106 centimét. Cỡ 7/8 lớn hơn rõ rệt, gần 110, và cỡ 4/4 đầy đủ thì hiếm gặp ngoài lĩnh vực độc tấu chuyên biệt và một số nhạc cụ Đức cũ.

Lý do 3/4 chiếm ưu thế là tay trái. Trên bass, bạn bao quát một cung bằng bốn ngón với độ duỗi vốn đã ở giới hạn mà bàn tay có thể làm thoải mái. Thêm ba centimét chiều dài dây và điều đó trở thành sự căng thẳng thực sự, nhất là ở các thế bấm thấp nơi các quãng rộng nhất. Người có bàn tay lớn đôi khi thích 7/8 vì độ sâu và âm lượng thêm, nhưng đó là lựa chọn xuất phát từ sức mạnh, không phải mặc định.

Có các cỡ nhỏ hơn cho học viên: bass 1/2, 1/4 và 1/8 với chiều dài dây ngắn hơn tương ứng. Trẻ em nên dùng một trong số đó. Phép thử rất đơn giản: đứng sau nhạc cụ, trẻ có với tới thế bấm thứ nhất mà vai không nhô lên không, và có đưa vĩ tới ngựa đàn mà không phải nghiêng người không? Nếu không, cây bass quá lớn.

Gỗ ép, hybrid, gỗ đục

Bass được chế tạo theo ba cách, và khác biệt nằm ở cách làm mặt trên và mặt lưng. Bass gỗ ép có mặt trên, mặt lưng và hông đàn bằng gỗ ép nhiều lớp, được ép thành hình. Nó bền, chịu được thay đổi độ ẩm tốt, và sống sót qua sân bay lẫn câu lạc bộ. Âm thanh tập trung hơn và ít phức tạp hơn nhạc cụ gỗ đục, điều mà nhiều người chơi jazz coi là ưu điểm chứ không phải khuyết điểm, vì nó khuếch đại sạch và không dễ bị hú.

Đàn hybrid có mặt trên bằng gỗ vân sam nguyên khối được đục, với mặt lưng và hông bằng gỗ ép. Mặt trên làm phần lớn công việc âm học, nên hybrid mang lại phần lớn cải thiện âm sắc của nhạc cụ gỗ đục với chi phí chỉ bằng một phần nhỏ, trong khi vẫn giữ mặt lưng và hông ổn định. Với học viên đã vượt qua cây đàn đầu tiên, và với người chơi jazz muốn sự ấm áp mà không mỏng manh, hybrid thường là câu trả lời hợp lý.

Bass gỗ đục hoàn toàn có mặt trên, mặt lưng và hông đều được cắt từ gỗ nguyên khối, thường là vân sam trên gỗ thích. Nó vang xa hơn, âm thanh nhiều màu sắc hơn và phản hồi nhạy hơn với vĩ. Nó cũng dễ tổn thương hơn: mối ghép bung ra, vết nứt xuất hiện, và nó cần môi trường ổn định. Đây là loại người chơi dàn nhạc sử dụng, và là thứ bạn mua khi âm sắc là ưu tiên và bạn có thể chăm sóc nó.

Chỉnh đàn quan trọng hơn nhãn hiệu

Một cây double bass rời nhà máy vẫn chưa hoàn thiện theo một nghĩa quan trọng. Ngựa đàn mới là phôi, đầu chặn dây (nut) có thể được cắt thô, cần đàn chưa được bào phẳng, và cột hồn nằm ở đâu thì nằm. Một cây bass gỗ tầm thường nhưng được chỉnh xuất sắc sẽ dễ chơi hơn và thường nghe hay hơn một nhạc cụ cao cấp hơn để nguyên như lúc xuất xưởng.

Công việc này bao gồm cắt và gọt ngựa đàn khớp chính xác với độ cong của mặt đàn, đặt độ cao dây sao cho dây bấm xuống không vất vả nhưng không bị rè, bào cần đàn có độ lõm nhẹ và không có điểm chết, lắp cột hồn, và kiểm tra các rãnh trên đầu chặn dây.

Hãy dành ngân sách riêng cho việc này và coi như không thể bỏ qua với bất kỳ cây đàn rẻ nào. Hãy hỏi người bán xem đã có thợ làm đàn chỉnh nó chưa, và nếu câu trả lời mơ hồ thì coi như chưa ai làm. Dây đàn cũng nằm trong cùng câu chuyện: một bộ dây tốn không ít tiền, và khác biệt giữa dây ruột, dây thép dàn nhạc và dây thép jazz thay đổi tính cách nhạc cụ nhiều hơn phần lớn người mua nghĩ.

Các phân khúc ngân sách, nói thật lòng

Ở phân khúc nhập môn, bạn sẽ tìm đến các nhạc cụ học sinh bằng gỗ ép, thường được bán theo bộ kèm túi và vĩ. Chúng ổn cho người mới bắt đầu và thực sự hữu ích cho dàn nhạc trường học và cộng đồng. Hãy chuẩn bị tinh thần rằng cây vĩ đi kèm chỉ tạm dùng được và dự định thay sớm; một cây vĩ tử tế làm thay đổi hẳn cách một cây bass khiêm tốn phản hồi.

Phân khúc giữa là hybrid và các nhạc cụ gỗ ép tốt hơn từ những xưởng có uy tín, nơi việc chỉnh đàn đã đạt yêu cầu ngay khi xuất xưởng và phụ kiện bằng gỗ mun thay vì gỗ cứng nhuộm màu. Đây là nơi một học viên nghiêm túc hay một người chơi jazz chuyên nghiệp có thể gắn bó lâu dài.

Cao hơn nữa, nhạc cụ gỗ đục khởi điểm ở mức giá gấp vài lần hybrid và tăng dần không có trần rõ ràng, đến các nhạc cụ châu Âu cổ nơi nguồn gốc và lịch sử sửa chữa quyết định giá cả không kém âm thanh. Bass cổ không tự động tốt hơn. Một cây bass gỗ đục mới được làm tốt thường chơi hay hơn một cây trăm tuổi đã mỏi mệt và được vá víu nhiều lần.

Cách thử đàn

Chơi dây buông trước, chậm rãi, bằng vĩ. Lắng nghe xem mỗi dây có lên tiếng ngay không và âm lượng có đều trên cả bốn dây không. Sau đó chơi cùng một nốt ở các thế bấm khác nhau trên các dây khác nhau và lắng nghe các nốt sói (wolf note), tiếng lắp bắp nghẹn lại xảy ra khi một cộng hưởng của thân đàn chống lại dây. Cây bass nào cũng có. Câu hỏi là tệ đến mức nào và nằm ở vị trí bất lợi đến đâu.

Nhìn dọc theo cần đàn để kiểm tra xem có bị xoắn không. Gõ nhẹ quanh các mối ghép và mép đàn, lắng nghe tiếng rè rỗng của một mối ghép bị bung. Dùng đèn pin soi vào bên trong để tìm vết nứt và các lần sửa chữa cũ, và kiểm tra cột hồn có đứng thẳng chứ không bị nghiêng.

Cuối cùng, hãy chơi một bản bạn biết rõ, ở âm vực bạn thực sự sử dụng. Một cây bass nghe tuyệt vời trên dây buông E trầm có thể nghe nhạt nhẽo ở thế bấm ngón cái, và nếu bạn dành cả đời ở đó thì điều này quan trọng. Nếu bạn ở Singapore và muốn có thêm một đôi tai đánh giá cây đàn đang cân nhắc, đó là điều bình thường để nhờ giáo viên.

Câu hỏi thường gặp