Accordion · 6 phút đọc
Giải thích hệ thống bass Stradella
Sáu hàng phím xếp theo quãng năm: counter-bass, bass, trưởng, thứ, bảy, giảm. Cách bố cục Stradella vận hành và khi nào free bass thay thế.
Bố cục trong một đoạn văn
Nhìn vào phía tay trái của một cây accordion 120 bass, bạn sẽ thấy sáu hàng chéo, mỗi hàng hai mươi phím. Đọc từ hàng gần ống thổi nhất ra ngoài: counter-bass, bass cơ bản, hợp âm trưởng, hợp âm thứ, hợp âm bảy át, hợp âm bảy giảm.
Dọc theo mỗi hàng, các phím liền kề cách nhau một quãng năm. Tìm nốt C, phím bên dưới là G, phím dưới nữa là D, và cứ thế quanh vòng. Đi theo hướng ngược lại, bạn có F, B flat, E flat. Toàn bộ hệ thống chính là vòng quãng năm được trải ra dưới các ngón tay bạn, vì vậy cùng một hình đệm hoạt động ở mọi giọng, chỉ cần dịch dọc theo đường chéo.
Hàng counter-bass nằm cao hơn bass cơ bản một quãng ba trưởng. Nếu ngón giữa của bạn đặt trên C ở hàng bass, phím chéo lên phía trên ở hàng counter-bass là E. Đó là cách bạn chơi những dòng bass đi theo quãng ba mà không cần rời thế tay.
Vì sao hợp âm được cài sẵn, và cái giá phải trả
Mỗi phím hợp âm mở cùng lúc nhiều van và làm vang ba hoặc bốn lưỡi gà. Bạn không chọn nốt và cũng không chọn thế đảo. Nhạc cụ tự chọn cách sắp xếp, thường gọn và nằm gần giữa âm vực bass, để hợp âm không bị đục ở phía dưới hay mỏng ở phía trên.
Lợi ích này rất lớn cho người mới bắt đầu và cho nhạc khiêu vũ. Một ngón tay tạo ra ngay lập tức một hợp âm đầy đủ, đúng cao độ, ở âm vực hợp lý. Một nghệ sĩ accordion có thể tự mình đảm nhận toàn bộ phần đệm, và đó là lý do lịch sử khiến nhạc cụ này đi khắp thế giới.
Cái giá lộ ra ngay khi bạn muốn một cách sắp xếp hợp âm cụ thể. Bạn không thể chơi hợp âm ở thế đảo một, không thể bỏ quãng năm, không thể đặt một nốt ở một quãng tám nhất định, và không thể viết những dòng bass độc lập. Hàng bảy giảm thực sự là hợp âm giảm, còn hàng bảy thường bỏ quãng năm, điều khiến nhiều người bất ngờ khi phân tích những gì họ đang nghe.
Cũng nên biết rằng lưỡi gà bass thường vang ở nhiều quãng tám cùng lúc, nên phần tay trái dày hơn những gì bản nhạc thể hiện.
Định hướng mà không cần nhìn
Bạn không bao giờ nhìn tay trái. Bàn phím quay sang một bên và đầu bạn không thể nghiêng tới đó. Việc định vị hoàn toàn dựa vào xúc giác, và nhạc cụ hỗ trợ bạn: một số phím có vết lõm, bề mặt nhám hoặc một rãnh nhỏ làm mốc, phổ biến nhất là C và E, đôi khi là A flat.
Vì vậy, nguyên tắc luyện tập là học "bản đồ" bằng cảm giác ngay từ tuần đầu tiên. Tìm phím có đánh dấu, dùng ngón tay đếm các hàng ra phía ngoài, và xây dựng trí nhớ cơ bắp cho các hình tay chuẩn. Kiểu luân phiên bass–hợp âm của điệu waltz hay polka, vòng hai–năm–một, dòng bass đi theo quãng ba dùng hàng counter-bass: mỗi thứ là một hình tay di chuyển nguyên khối quanh vòng quãng năm.
Học viên học đúng điều này trong sáu tháng đầu sẽ hoàn toàn không phải nghĩ về tay trái nữa. Học viên lén nhìn tay trái suốt một năm sẽ hình thành một thói quen rất khó bỏ.
Các cỡ đàn và những gì bạn thực sự cần
120 bass là sáu hàng, mỗi hàng hai mươi phím. Đàn nhỏ hơn giảm số phím trên mỗi hàng, không giảm số hàng: 96 bass là sáu hàng mười sáu phím, 72 là sáu hàng mười hai phím, 48 là sáu hàng tám phím. Mất phím nghĩa là mất các giọng xa ở hai đầu vòng quãng năm, điều mà với phần lớn tác phẩm dưới Cấp 5 hoàn toàn không phải là mất mát gì.
Trọng lượng mới là lý lẽ thật sự. Một cây đàn 72 bass nhẹ hơn hẳn một cây 120, và người mới bắt đầu sẽ không dùng hết số phím trong hai ba năm đầu. Hãy mua âm vực bạn cần cho thứ nhạc bạn chơi, chứ không phải con số nghe ấn tượng nhất.
Free bass và converter
Free bass từ bỏ các hợp âm cài sẵn. Các phím tay trái trở thành một bàn phím chromatic gồm các nốt đơn, xếp thành các hàng quãng ba thứ giống như hệ thống phím nút tay phải, trải dài bốn đến năm quãng tám. Bạn chọn từng nốt, nên bạn có thể chơi chủ đề fugue, sắp xếp hợp âm theo bất kỳ cách nào, hoặc chơi một dòng bass độc lập thực sự.
Phần lớn đàn hòa nhạc là loại converter: một cần gạt chuyển cùng những phím đó giữa Stradella và free bass, đôi khi ngay giữa bài. Có những cây đàn chỉ có free bass nhưng kém thực tế hơn. Các mẫu converter đắt hơn đáng kể vì bộ máy bass phải làm hai việc, và cũng vì lý do đó mà chúng nặng hơn.
Trình tự hiệu quả là Stradella trước, trong vài năm, rồi đến free bass khi tác phẩm đòi hỏi. Nếu bạn đang cân nhắc nên mua cây đàn nào, hãy đến thử cả hai tại A&G Academy ở Singapore trước khi chi tiền, vì cảm giác khác biệt không phải là thứ bạn có thể đọc mà hiểu được.
Câu hỏi thường gặp
Hệ thống bass Stradella hoạt động như thế nào?
Sáu hàng phím chạy chéo dọc phía tay trái. Hai hàng cho nốt đơn: bass cơ bản và counter-bass cao hơn một quãng ba trưởng. Bốn hàng cho hợp âm trưởng, thứ, bảy và bảy giảm cài sẵn. Các phím liền kề trên mỗi hàng cách nhau một quãng năm, nên toàn bộ bố cục đi theo vòng quãng năm.
Stradella và free bass khác nhau thế nào?
Stradella cho hợp âm cài sẵn: một phím phát ra trọn một hợp âm trưởng, thứ, bảy hoặc bảy giảm với cách sắp xếp cố định mà bạn không thể thay đổi. Free bass thay các hàng đó bằng những nốt chromatic đơn trải trên bốn hoặc năm quãng tám, nên bạn chọn từng cao độ. Free bass là bắt buộc với fugue và phần lớn tác phẩm hòa nhạc.
Đàn accordion cho người mới bắt đầu cần bao nhiêu phím bass?
Bảy mươi hai là quá đủ cho vài năm đầu, và bốn mươi tám vẫn dùng được cho trẻ em hoặc một cây đàn rất nhẹ. Mọi cỡ đàn đều giữ nguyên sáu hàng và cùng các hình ngón; mẫu nhỏ hơn chỉ đơn giản là bỏ đi các giọng xa ở mỗi đầu vòng quãng năm. Trọng lượng quan trọng hơn số phím.
Bạn muốn học hay mua đàn tại Singapore?
A&G Academy dạy accordion, bayan và contrabass, đồng thời bán chính những nhạc cụ chúng tôi dùng để dạy. Cứ hỏi chúng tôi bất cứ điều gì — chúng tôi thà khuyên bạn đừng mua nhầm nhạc cụ còn hơn bán cho bạn một cây không hợp.